Ekim enflasyonunda yıllık rakam az oynayabilir; asıl iş kalemlerde

TÜİK ekim enflasyonunu yarın, 3 Kasım Salı sabahı saat 10.00'da açıklayacak; tarih, Matriks anketini aktaran habere dayanıyor (Matriks anketi, hisse.net). Tahminlere göre aylık artış eylüldeki yüzde 1,84'ün üstüne çıkacak: Matriks'in anketine katılan 29 kurumdan aylık tahmin veren 21'inin medyanı 2,40, CNBC-e'nin 20 ekonomistlik anketinde medyan 2,3 (CNBC-e anketi). Yıllık oran için beklenti 29,44 (Matriks ortalaması) ile 29,5 (CNBC-e medyanı) arasında; eylülde yüzde 29,73'tü. Yani beklenen düşüş küçük, 0,2-0,3 puan.

Aylık hızlanırken yıllığın az oynamasında tuhaflık yok. Geçen yıl ekim ayında aylık artış yüzde 2,55'ti (Capital, TÜİK verisi). Yıllık oran, yeni ayın bir yıl önceki aynı ayla yarıştığı bir hesap: ekim 2,55'in altında kalırsa yıllık oran düşer, üstünde kalırsa yükselir. Anket tahminleri bu eşiğin hemen altında. Benim hesabıma göre 2,40'lık artış yıllığı yaklaşık 29,5'e, 2,3'lük artış 29,4 dolayına çeker. İki anketin yıllık beklentisi bu aralığa yakın.

Bu yüzden salı günü manşete fazla yüklenmeyeceğim. Yıllık oran 29,5'e inerse "enflasyon yine düştü", aylık 2,4 çıkarsa "enflasyon hızlandı" denecek; ikisi de doğru olacak. Tek bir ayın verisi eğilim değildir. Eğilim, serinin birkaç ayına ve hesabın yöntemine bakınca görünür.

Sepetin içi

Eylül rakamlarını açarsak yüzde 29,73'ün içinde çok farklı hızlar var. Gıda ve alkolsüz içeceklerde yıllık artış yüzde 27,62, enerjide yüzde 46,11, hizmetlerde yüzde 37,65, kirada yüzde 41,34. Temel mallarda ise yüzde 15,90 (TCMB, Eylül Ayı Fiyat Gelişmeleri). Manşet bunların ağırlıklı ortalaması. Her ay kira ödeyen biri için yüzde 29,73 kendi enflasyonu değil, başkalarının sepetinden çıkmış bir rakam.

Eylülde kiradaki aylık artış yüzde 3,10'du. Bu tek aylık sıçramaya bakıp kiralar hızlanıyor demek erken; Merkez Bankası da kiralardaki yavaşlama eğiliminin sürdüğünü, mevsimsellikten arındırılmış üç aylık kira artışının yıllıklandırılmış oranının yıllık enflasyon seviyesine indiğini yazıyor (PPK Toplantı Özeti, 30 Ekim). Bu itirazı ciddiye alıyorum: kira eğilimi gerçekten aşağıda olabilir. Ama o gün sözleşme yenileyen kiracı eğilimle değil, sözleşmedeki rakamla yaşıyor. Kirayı ödeyen hane için yüzde 41,34 hâlâ gerçek bir yük.

Ekimde bakmaya değer ikinci yer hizmetler. Merkez Bankası, vakıf üniversitesi ücret artışlarının geçen yıl eylülde tek seferde, bu yıl ise ağustos ve eylüle yayılarak yansımasının eylül hizmet enflasyonunu sınırladığını belirtiyor. Aynı özette ekimde mevsimsellikten arındırılmış aylık hizmet enflasyonunun yükseleceği, ancak önceki aylarda gözlenen seviyelerin altında kalacağı söyleniyor (PPK Toplantı Özeti). Hizmetteki yükselişin nedeni takvim mi, fiyatlama davranışı mı, buna ay sonunda değil, birkaç ay sonra karar verebiliriz.

İki ölçü yan yana

Resmî kaynakla bağımsız bir kaynak ayrışıyorsa, ayrışmanın kendisi izlenmeye değer. İstanbul Ticaret Odası'nın hesapladığı İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi'nde (2023=100) eylülde aylık artış yüzde 2,11, yıllık artış yüzde 33,55'ti (Foreks, İTO verisi). Aynı ayda TÜİK'in ülke geneli yıllık rakamı 29,73'tü. İki sayıyı doğrudan karşılaştırıp "biri yanlış" demek doğru olmaz: biri yalnızca İstanbul'u kapsıyor, öteki bütün ülkeyi, yani kapsamları farklı. Ama aradaki 3,8 puanlık farkın nereden geldiğini kalem kalem görmek isterdim. Kira ve hizmet ağırlığı büyük bir metropolde ülke ortalamasından farklıysa, İstanbullu okurun hissettiği ile manşetin söylediği arasındaki mesafe buradan gelebilir. Elimde bunu gösteren bir veri yok; yalnızca sorunun yerinde durduğunu söylüyorum.

Salı günü rakam ne çıkarsa çıksın üç şeye bakacağım: yıllık oranı aylık artışın mı yoksa baz etkisinin mi taşıdığına, kira ve hizmetin manşetin ne kadar üstünde kaldığına, İTO'nun ekim rakamının TÜİK'le aynı yöne gidip gitmediğine. İTO verisini genellikle ayın ilk günlerinde, TÜİK'ten önce açıklıyor; bu yazı çıktığında yayımlanmış olabilir, o yüzden karşılaştırmayı önce oradan yapmak gerekir. Bir ayın rakamı hikâyenin yalnızca bir cümlesidir.

Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.

Servet101 yayın kurulunun ortak kalemi (mahlas)

Ekim enflasyonunda yıllık rakam az oynayabilir; asıl iş kalemlerde

Sepetin içi

İki ölçü yan yana

Kaynaklar

İlgili yazılar