Daha az turist, biraz daha dolu hesap: ikinci çeyrekte turizm gelirinin içi

Turizm gelirinin açıklandığı gün haber başlıkları genellikle tek bir yüzdeye sığar: arttı ya da azaldı. TÜİK'in 31 Temmuz 2026'da yayımladığı ikinci çeyrek (nisan-haziran) bülteni için başlık "azaldı" oldu. Turizm geliri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,6 düşüşle 15 milyar 865 milyon dolara indi. Ama aynı bültenin ayrıntısı, tek yüzdenin anlattığından daha ilginç bir tablo çiziyor.

Gelir yüzde 2,6, ziyaretçi yüzde 5,1 düştü

Aynı çeyrekte çıkış yapan ziyaretçi sayısı 15 milyon 581 bin 14 oldu ve yüzde 5,1 azaldı. Bir önceki yılın aynı çeyreğinde bu sayı 16.412.168, toplam gelir 16 milyar 284 milyon dolardı. Gelir ziyaretçiden daha az geriledi; yani kişi başına düşen tutar yükseldi.

Bunu kendim hesapladım, TÜİK böyle bir rakam vermiyor. Ziyaretçilerden elde edilen gelir, 2026'da 15 milyar 656 milyon dolar, 2025'te 16 milyar 95 milyon dolardı. Ziyaretçi sayısına bölünce kişi başı tutar yaklaşık 981 dolardan 1.005 dolara, yani yüzde 2,5 civarında yükseliyor.

Gecelik harcama da aynı yönde. Türkiye'de geceleyen ziyaretçilerin gecelik ortalama harcaması 113 dolar oldu; geçen yılın aynı çeyreğinde bu rakam 110 dolardı. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarında harcama 73 dolardan 79 dolara çıktı.

Para paket turdan çıkıp otele ve sofraya gidiyor

Asıl hareket gelir kalemlerinde. Ziyaretçi gelirinde paket turun payı yüzde 30,2 ve kalem yıllık yüzde 5,5 geriledi. Konaklamanın payı yüzde 11,3, yıllık değişimi artı yüzde 11,7. Yeme içme yüzde 21'lik payla, adı konan kalemler arasında ikinci sırada; yüzde 5,2 yükseldi. Uluslararası ulaştırmanın payı yüzde 12,4, değişimi eksi yüzde 6,1. Dört kalemin toplamı yüzde 74,9 ediyor; kalan çeyreğin dökümü haberlerde yer almıyor.

Yeme içme payı geçen yılın aynı çeyreğinde yüzde 19,4, paket turun payı yüzde 31, ulaştırmanın payı yüzde 12,8'di. Yani bir yılda yeme içme payı 1,6 puan büyüdü, paket tur ve ulaştırma küçüldü.

Paket tur kalemini haberlerden biri "Türkiye'ye kalan pay" notuyla veriyor; bu ifadenin tam kapsamı bültende açıklanmıyor. Dolayısıyla "paket tur azaldı, bağımsız seyahat arttı" diye düz bir sonuç çıkarmak için erken. Bülten düşüşün nedenini de söylemiyor: kur, fiyat, tatil biçimi ya da çeyreklerin takvimi, hangisinin ağır bastığını bu verilerle ayırmak mümkün değil.

Dışarı çıkan para

Madalyonun öbür yüzü de aynı bültende. Turizm gideri, yani Türkiye'de yaşayanların yurt dışında harcaması, ikinci çeyrekte yüzde 7,4 artışla 2 milyar 962 milyon dolara çıktı. Yurt dışına çıkan vatandaş sayısı yüzde 16,5 artıp 3 milyon 434 bin 172'ye ulaştı, kişi başı ortalama harcama 863 dolar oldu. Bir yıl önce çıkan sayı 2.947.929, kişi başı harcama 936 dolardı; gider ise 2 milyar 760 milyon dolar.

Daha çok kişi çıkıyor, her biri daha az harcıyor. Gelirden gideri çıkardığımda (bu da benim hesabım, TÜİK net rakam yayımlamıyor) iki çeyrek arasındaki fark 13,52 milyar dolardan 12,90 milyar dolara iniyor; yüzde 4,6'lık bir gerileme.

Yılın geri kalanı

Kültür ve Turizm Bakanlığı verisinden derlenen habere göre ocak-ağustosta Türkiye'ye gelen yabancı sayısı 34.826.677 oldu ve yüzde 1,84 azaldı. Bu, ikinci çeyrekteki yüzde 5,1'lik düşüşten daha hafif; ama ölçüt farklı. Bakanlık serisi yalnızca yabancı girişleri sayıyor, TÜİK'in rakamı ise yurt dışında yaşayan vatandaşları da içeren çıkış sayısı. İki oran doğrudan karşılaştırılamaz.

Eylül verisi 30 Ekim'de geldi. Bakanlığın sınır bültenine göre ocak-eylülde yabancı ziyaretçi sayısı 40.938.498 oldu ve yüzde 1,52 azaldı; yalnızca eylülde ise yüzde 0,4 arttı. Gelir tarafı Bakan Mehmet Nuri Ersoy'un açıklamasından aktarılıyor, bakanlığın kendi metnine ulaşamadım: üçüncü çeyrek geliri yüzde 5 artışla 25 milyar 526 milyon dolar, ocak-eylül geliri yüzde 2,4 artışla 51 milyar 278 milyon dolar olmuş. Bu üçüncü çeyrek rakamı TÜİK'in resmi bülteni değil; o bülten gelince karşılaştırma netleşecek.

Okunabilen şu: ikinci çeyrekte ziyaretçi sayısı gelirden daha hızlı düştü; ocak-eylülde ise sayı geriye giderken gelir yukarıda. Bana ilginç gelen, başlıktaki düşüşün altında harcamanın dağılımının oynaması: konaklama ve yeme içme payı büyüyor. Bu benim yorumum; rakamlar yalnızca payların değiştiğini söylüyor, nedenini söylemiyor. Bunun bir eğilim olup olmadığı için aynı kalemlerin birkaç çeyreklik serisini görmek gerekir.