Gazete ona 1931'de "yeni bir yıldız" dedi: Semiha Berksoy, İstanbul Modern'de kapanışa 22 gün

17 Temmuz 1931 tarihli Cumhuriyet gazetesinde, bugün neredeyse gözden kaçacak kadar küçük bir haber var. Başlığı üç kelime: "Yeni bir yıldız". Altında kısa saçlı, hafifçe gülümseyen genç bir kadının fotoğrafı duruyor. Haber, Darülbedayi'de kurulacak operet heyetinin hazırlıklarına başlandığını, artist mektebine devam eden Semiha Hanım'ın heyete alınacağını ve güzel sesiyle orada büyük başarı kazanacağının umulduğunu yazıyor (Wikimedia Commons'taki tarama). Kupürde soyadı geçmiyor. Haberdeki Semiha Hanım'ın Semiha Berksoy olduğu, Commons'taki dosya kaydına (açıklama ve kategori) dayanıyor; bunu başka bir kaynakla ayrıca teyit edemedik.

Semiha Berksoy (1910-2004) sahnede şarkı söyledi, resim yaptı, öykü yazdı, filmlerde oynadı. Şimdi bütün bunlar, yani 200'ü aşkın yapıt, İstanbul Modern'de tek bir sergide toplanmış durumda.

Kapanışa 22 gün var

"Tüm Renklerin Aryası" 22 Ocak'ta açıldı. İlk planda 6 Eylül'de kapanacaktı (Euronews); yoğun ilgi nedeniyle süre uzatıldı (Evrensel, 30 Ağustos, Forbes Türkiye, 22 Ekim). Müzenin kendi sergi sayfası da tarihi 22 Ocak - 22 Kasım 2026 olarak veriyor. Yani bugünden sayarsak 22 gün var. Sergi Tophane İskele Caddesi'ndeki müzenin salonlarında; bilet ve saatler için müzenin sayfasına bakmak gerekiyor.

Hayatın dönüm noktaları

Sergi, sizi 1910'dan 2004'e doğru yürütmüyor. Küratörler (Öykü Özsoy Sağnak, Deniz Pehlivaner ve Yazın Öztürk) seçkiyi hayatın dönüm noktalarına göre kurmuş. Euronews'in aktardığına göre bu, Türkiye'de Berksoy'a ayrılmış bugüne kadarki en kapsamlı sergi.

Merkezde bir Kırmızı Oda var. Sözcü'nün yazdığına göre odada Berksoy'un Tosca, Salome ve Fidelio gibi operalarda canlandırdığı karakterlerin resimleri yer alıyor (Sözcü). Yani sahne, tuvale taşınmış: şarkıcı, söylediği rolleri bir de boyayla yeniden oynuyor.

Malzeme de dikkat çekiyor. Hürriyet Daily News, Berksoy'un tuval ve karton yanında çarşaf ve buzdolabı kapağı gibi alışılmadık yüzeyler kullandığını yazıyor (Hürriyet Daily News). Euronews'in aktardığına göre seçki, erken dönem desenlerden opera temalı resimlere, otoportrelerden çarşaf resimlerine uzanıyor; annesi Fatma Saime Hanım'a ithaf edilmiş işler de içinde. Çarşaf resimleri müzenin sayfasında da anılıyor.

Bir de yazan Berksoy var. Sergideki özel bir oda, onun 1935'te yayımlanan "Mezardan Gelen Mektup" öyküsünden yola çıkıyor ve burada Türkiye'nin ilk sesli filmi olarak anılan İstanbul Sokaklarında ile Söz Bir Allah Bir'den film kesitleri, efemeralar ve fotoğraflar yer alıyor (Euronews).

Berlin'den İstanbul'a

Sergi sıfırdan yapılmamış. İstanbul Modern'in sayfasına göre ilk hali Berlin'deki Hamburger Bahnhof'ta, "Semiha Berksoy: Singing in Full Color" adıyla 6 Aralık 2024 ile 11 Mayıs 2025 arasında gösterildi; o sürümün küratörleri Sam Bardaouil ve Till Fellrath'tı. İstanbul'daki, Euronews'e göre bunun genişletilmiş ve yeniden kurgulanmış hali. Katalogda Dikmen Gürün, Ayşe Güngör, Sam Bardaouil ve Elif Uras'ın yazıları ile Zeliha Berksoy ve Yazın Öztürk arasındaki bir söyleşi bulunuyor.

Zeliha Berksoy, sanatçının kızı ve kendisi de oyuncu. Basın toplantısında, annesinin resim yaparken sessizliği sevdiğini ve tamamen kendi dünyasına çekildiğini anlatmış (Euronews).

Sergiyle birlikte gelenler

Müzenin sayfasında sergiye bağlı etkinlikler de listelenmiş: 6 Mart'ta Zeliha Berksoy ile sergi turu, 9 Nisan'da Esra Aliçavuşoğlu ile söyleşi, 23 Haziran'da Yetkin Dikinciler ile mektup okumaları, 22 Ekim'de yine Zeliha Berksoy ile bir tur. Bunların hepsi geride kaldı. Sayfada ayrıca ayda iki kez çarşamba günü yapılan turlar var; ancak yalnızca iki tarih yazılı: 14 Ekim'de küratör, 21 Ekim'de müze uzmanı eşliğinde; ikisi de geçti. Kasım için tarih verilmemiş. Hürriyet Daily News'in açılış haberine göre müzenin eğitim birimi farklı yaş grupları için programlar düzenleyecekti; bunların güncel takvimini doğrulayamadık.

Neden gidilir

Müzeye göre sergi, opera, tiyatro, resim ve edebiyat arasındaki geçişlere odaklanıyor. Euronews'in aktardığına göre, basın toplantısında İstanbul Modern yönetim kurulu başkanı Oya Eczacıbaşı, müzenin kuruluşundan beri kadın sanatçıların görünürlüğünü artırmayı öncelikleri arasında saydığını söylemiş. Sergi Flormar'ın sponsorluğunda.

1931'deki kupür "yeni bir yıldız" diyordu. Sergi 22 Kasım'da kapanıyor.