Pera'da bir sergide boya akıyor, ötekinde bir şehrin negatifleri konuşuyor
Pera Müzesi'nin yeni sezonu iki sergiyle açıldı: Frank Bowling'in Türkiye'deki ilk sergisi ve erken Cumhuriyet İstanbul'unu basın fotoğrafı arşivinin kırpılmış, kazınmış negatiflerinden anlatan bir gösteri. İkisi de 29 Eylül'de açıldı, ikisi de yeni sezon boyunca sürüyor.
Bir sergiyi gezip öbürünü atlamak Pera'da zor bir karar. İkisi de aynı müzenin aynı sezonunda, aynı gün açıldı. Birinde tuvalden taşan renk var; ötekinde gazete için hazırlanırken kesilip kazınmış negatifler.
Fotoğraf: Pera Müzesi'nin Beyoğlu'ndaki cephesi, Commons kaydına göre 2005 tarihli; güncel sergilerle ilgisi yok.
Frank Bowling: boyanın dökülmesine izin veren ressam
Pera Müzesi'nin sergi sayfasına göre "Frank Bowling: Yaratım ve Yıkım, Francis Bacon ve Victor Willing Müdahalesiyle" 29 Eylül 2026'da açıldı ve 31 Ocak 2027'ye kadar sürüyor. Küratör Alistair Hicks. Müzenin basın bülteni sergisinin İstanbul'daki İngiltere Başkonsolosluğu iş birliğiyle hazırlandığını yazıyor.
Bowling 1934'te İngiliz Guyanası'nda doğdu, 1953'te Londra'ya taşındı. Aynı bülten, 1962'de Royal College of Art'tan resim dalında gümüş madalyayla mezun olduğunu, 2020'de şövalyelik unvanı aldığını ve çalışmalarının elliden fazla koleksiyonda bulunduğunu not ediyor. Euronews Türkçe 92 yaşındaki sanatçının Türkiye'de ilk kez sergilendiğini yazıyor; müzenin bülteni ve Evrensel ise "İstanbul'da ilk kez" diyor. Sergi altmış yılı aşan bir üretimi kapsıyor.
Bowling'in resimlerinde dökülen, akan boya bir kaza gibi başlıyor, sonra sanatçının eliyle yeniden düzenleniyor; Euronews'in aktardığına göre renk, geometri, rastlantı ve kontrol arasındaki gerilim sergiyi taşıyan ana fikir. Aynı haberde heykel ve üç boyutlu işlerin de yer aldığı söyleniyor. Müzenin bülteninde 1967-71 arası "Map" serisi ile Guyana'daki çocukluk evini konu alan, 2026 tarihli "Mother's House Revisited" serisi anılıyor.
Sergideki "müdahale" kelimesi başlıktan geliyor. Bacon'ın "Portrait of Lisa" (1956) ve "Study of a Nude" (1952-53) adlı işleri ile Victor Willing'in "Head VI" (1985) adlı resmi, Pera'nın bülteninde sayılıyor ve Bowling'in yapıtlarıyla birlikte gösteriliyor. Hicks bu işleri Bowling'in dünyasında yönünü bulmak için bir tür pusula noktası olarak tarif ediyor. Daily Sabah, Bacon'ın dört resminin Sainsbury Centre'dan ödünç alındığını yazıyor; müzenin bülteni ise yalnızca iki Bacon'ı adıyla sayıyor.
Cumhuriyet'in kamera arkası: atılabilecek fotoğrafların hikâyesi
İkinci sergi, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü'nün 20. yılı kapsamında hazırlanan "Cumhuriyetin Kamera Arkası". Küratörler İdil Çetin ve Ahmet Ersoy. Pera'nın sayfasına göre 29 Eylül 2026 ile 28 Mart 2027 arasında gezilebiliyor. Sergi, Suna ve İnan Kıraç Vakfı'nın Basın Fotoğrafları Arşivi'ne dayanıyor. Pera'nın sayfasına göre sergi, dönemin ideolojik kalıplarının dışında kalan özneleri ve çok sesli tarihi görünür kılıyor. Konu, erken Cumhuriyet İstanbul'unun gündelik hayatı ile foto muhabirliğinin perde arkası.
Rakamlar Euronews'in sergi haberinde var. Arşiv 90 bin 52 negatiften oluşuyor, kabaca 1910'lardan 1970'lere uzanıyor ve çoğu İstanbul'da çekilmiş. Vakıf arşivi 2011'de satın almış, onarım ve dijitalleştirme 2013'te tamamlanmış. Sergi 1920'lerden 1950'lerin başına odaklanıyor ve küratörlerin yaklaşık iki yıl çalıştığı yazılıyor. Arşivin ilk grubunda 12 bin 586 cam ve 8 bin 97 asetat negatif var. Evrensel sergiyi "20 binden fazla fotoğraf" diye tarif ediyor.
Euronews'e göre sergide sokak eğlenceleri, karnavallar, halk gösterileri ve spor karşılaşmalarının yanında suçlar, kazalar, yangınlar ve su baskınları var. Tatavla yangınına ait fotoğrafların da yer aldığı belirtiliyor. Yayımlanmamış, teknik olarak kusurlu ya da aynı olayın başka bir anını yakalamış kareler de duvara çıkmış. Negatifin üzerindeki dekupe, kazıma ve maskeleme izleri de gösteriliyor; yani bir fotoğrafın gazete sayfasına nasıl hazırlandığını kareyle birlikte görüyorsunuz. Euronews'e göre sergi gazete sayfasını andıran gruplarla kurulmuş.
Arşivin arkasındaki isimlerden biri Namık Görgüç. Hürriyet'in aktardığına göre Görgüç 1924'te Cumhuriyet gazetesine foto muhabiri olarak girdi ve ölene kadar orada çalıştı. Euronews arşivin sonradan fotoğrafçı Selahattin Giz tarafından korunup genişletildiğini yazıyor; Daily Sabah da aynı bilgiyi veriyor ve koleksiyonda Cemal Göral ile Faik Şenol'un çekimlerinin de bulunduğunu ekliyor. Katalogda ayrıca Gülru Tanman, Geoffrey Batchen ve Wolfgang Ernst gibi isimlerin yazıları bulunuyor.
İkisini birlikte gezmek
Bu iki sergiyi aynı öğleden sonraya sığdırmak mantıklı. Bowling'de dökülen boyanın ne kadarının rastlantıya, ne kadarının sanatçının eline bırakıldığı sorusu öne çıkıyor. Kamera Arkası'nda ise yangın da karnaval da aynı arşivden, gazete sayfası düzeniyle geliyor; bir karenin gazeteye girerken nasıl seçilip kesildiğini görüyorsunuz.
Pera'nın bülteninde çalışma saatleri Salı-Cumartesi 10.00-19.00, Cuma 10.00-22.00, Pazar 12.00-18.00 olarak geçiyor; pazartesi kapalı. Bülten Cuma günleri 18.00-22.00 arasında girişin ücretsiz olduğunu da yazıyor. Müzenin sergi sayfasına göre tam bilet 450 TL, indirimli bilet 250 TL, grup bileti 300 TL; fiyatlar ve saatler değişebilir, gitmeden müzenin kendi sayfasından bakmak iyi olur. Son tarihler: Bowling için 31 Ocak 2027, Kamera Arkası için 28 Mart 2027.