Cebimdeki Hayat: Bir bilet, bir ekmek, bir kira
Yeni dizimiz Cebimdeki Hayat'ın ilk durağında gündelik hayatın birkaç tanıdık kalemine bakıyoruz: İstanbulkart, ekmek, kira ve dışarıda bir çay-yemek molası. Resmi tarifeler ve enflasyon verileriyle, son yıllarda cebimizden çıkanın nasıl değiştiğini hesapladık.
Herkesin bir "eskiden" cümlesi vardır. "Eskiden kartı bir kere doldururdum, bir hafta giderdi." "Eskiden fırına bozuk parayla giderdin." Bu cümleler çoğu zaman doğrudur ama hafızaya yaslanır. Cebimdeki Hayat dizisinde bu "eskiden"leri belgeye bağlamayı deniyoruz. Kural basit: Ya resmi bir tarifede yazan gerçek bir fiyat, ya da TÜİK'in enflasyon verisinden türetilmiş bir yüzde. Hafızadan rakam yok.
Bir not: TÜİK, ortalama madde fiyat listesini Haziran 2022'de yayımlamayı bıraktığını ve yerine harcama grubu bazında endeks vereceğini duyurmuştu (BloombergHT, 3 Haziran 2022). Listenin bugün yeniden yayımlanıp yayımlanmadığını TÜİK'in kendi sitesinden teyit edemedik; bu yazıda tek tek ürün fiyatı için TÜİK'e dayanmıyoruz. Alt kalem oranlarını da TCMB'nin raporundan aldık, TÜİK'in ek tablolarını açıp ayrıca karşılaştıramadık. Bu yüzden bazı kalemlerde "bir yıl önce 100 lira tutan şey bugün kaç lira?" diye soracağız. Bazı kalemlerdeyse belediye ya da meslek odası tarifesinden gerçek fiyatları yan yana koyacağız.
Durak 1: İstanbulkart'ın fiyat geçmişi
En iyi belgelenmiş kalemle başlayalım. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, tam İstanbulkart ücretinin yıllar içindeki seyrini karar tarihleri ve sayılarıyla birlikte tek bir belgede yayımlıyor. O tabloya göre tam biniş ücreti:
- Şubat 2020'de UKOME kararıyla 3,50 lira,
- Aralık 2022'deki kararla (İBB'nin 2023 tarifesine göre 2 Ocak 2023'ten itibaren) 9,90 lira,
- Ocak 2025'te 27 lira,
- Eylül 2025'teki İBB Meclisi kararıyla 35 lira oldu.
Bugün geçerli tarife ise 17 Temmuz 2026 tarihli ve 813 sayılı İBB Meclis kararıyla, 20 Temmuz 2026'dan beri 46,20 lira (İBB Toplu Ulaşım Hizmetleri tarifesi).
Şimdi hesap yapalım (bu rakamlar bizim hesabımız): 2020 başında 3,50 lira olan biniş bugün 46,20 lira. Yani yaklaşık 13,2 katı, yüzde 1.220 civarında bir artış. 2023 başındaki 9,90 liradan bakınca bile ücret yaklaşık 4,7 katına çıkmış durumda. Eylül 2025'ten bu yana, yani yaklaşık 10 ayda, artış yaklaşık yüzde 32.
Aylık abonman tarafında da benzer bir tablo var. İBB'nin ücret tarihçesi belgesine göre tam Mavi Kart 2020'de 275 liraydı. İBB'nin güncel tarifesinde bu kart bugün 180 geçiş için 3.628 lira. Bu da yine yaklaşık 13,2 katı demek (bizim hesabımız).
Bir de maaşla kıyaslayalım. 2026'da net asgari ücret 28.075,50 lira (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı). Basit bir bölmeyle, aylık tam Mavi Kart net asgari ücretin yaklaşık yüzde 12,9'una denk geliyor. Bu bir hesap; kimin ne kadar yolculuk yaptığına göre gerçek pay elbette değişir.
Durak 2: Fırının önü
Simitçinin tezgâhına bakıp fiyat yazmak cazip, ama simit için resmi ve güncel bir tarifeyi bu yazı için doğrulayamadık. Onun yerine yakın akrabası ekmeğe bakalım. İstanbul Ekmek Fırıncıları Esnaf Odası'nın 1 Nisan 2026 tarihli duyurusuna göre İstanbul'da 200 gramlık ekmek 17,50 lira, kilogram fiyatı 87,50 lira. Bu tarihten sonra yeni bir güncelleme olup olmadığını doğrulayamadık.
Ekmek Sanayii İşverenler Sendikası'nın açıklamasında bir ayrıntı daha var. Kilogram fiyatı 87,50 lirayı aşmamak kaydıyla, bazı fırınlarda 240 gramlık ekmek 20 liraya satılabiliyor. Yani "ekmek kaç lira?" sorusunun cevabı biraz da gramaja bağlı.
Gıdada genel tabloya gelince: TCMB'nin TÜİK verilerine dayanan, 6 Ekim 2026 tarihli Eylül ayı fiyat gelişmeleri raporuna göre gıda ve alkolsüz içeceklerde yıllık enflasyon yüzde 27,62. İşlenmiş gıdada bu oran yüzde 30,33. Hesap diliyle: Geçen eylül 100 lira tutan işlenmiş gıda sepeti, bu eylül ortalamada 130,33 lira.
Durak 3: Kira
Gündelik kalemlerin en ağırı genelde sokakta değil, evin kendisinde. Aynı TCMB raporuna göre eylülde kira aylık yüzde 3,10 arttı, yıllık kira enflasyonu yüzde 41,34 oldu. Bu oran, yıllık manşet enflasyonun (yüzde 29,73) belirgin şekilde üzerinde.
Hesap yapalım: TÜFE'deki kira kalemi geçen eylül 100 lira olsaydı, bu eylül 141,34 lira olurdu. Bir uyarı: Bu ortalama bir endeks. Yeni kiralanan bir dairenin fiyatı ile yıllardır aynı evde oturan birinin kira artışı çok farklı olabilir. Endeks iki grubu birlikte ölçüyor.
Durak 4: Dışarıda bir çay, bir tabak yemek
Simitin yanına bir çay, öğle arasında bir tabak yemek... TCMB raporu bu kalemleri "lokanta ve oteller" hizmet alt grubunda izliyor. Rapora göre bu alt grupta yıllık artış yüzde 29,53, eylüldeki aylık artış yüzde 1,41. Yani dışarıda 100 liralık bir mola, bir yılda ortalama 129,53 liraya çıkmış (hesap).
Aynı raporda ilginç bir not da var: İşlenmiş gıdada eylülde "kahve-çay" alt kalemlerinin fiyat artışlarıyla öne çıktığı belirtiliyor. Rapor bu kalem için ayrı bir yüzde vermediğinden biz de rakam yazmıyoruz.
Durak 5: Yola çıkmanın bedeli
İstanbulkart yalnızca bir şehrin hikâyesi. Ülke geneline bakınca TCMB raporu, kendi sınıflamasındaki "ulaştırma hizmetleri" alt grubunda yıllık enflasyonun yüzde 43,78 olduğunu gösteriyor. Bu oran, TÜİK'in ulaştırma ana grubuyla aynı şey değil: TÜİK'in Eylül 2026 bültenine göre ulaştırma ana grubunda yıllık artış yüzde 35,10. Eylülde okul servisi ücretleri yüzde 16,04 artarken hava yolu biletleri yüzde 9,03 geriledi. Okul servisinden uçak biletine uzanan ve TÜİK'in ana grubundan farklı olan TCMB alt grubunda, geçen yıl 100 lira tutan hizmet bugün ortalama 143,78 lira (hesap).
Sinema bileti de listemizdeydi. Ancak bu kalem için bu yazıda açıp doğrulayabildiğimiz resmi bir fiyat ya da ayrı bir endeks değişimi bulamadık. Dizinin sonraki bölümlerinde ona ayrıca döneceğiz.
Bu tablo ne söylüyor?
Her kalem aynı hızda koşmuyor. Eylülde yıllık manşet enflasyon yüzde 29,73 iken kira yüzde 41,34, ulaştırma hizmetleri yüzde 43,78 (TCMB alt grubu; TÜİK'in ulaştırma ana grubunda yüzde 35,10), gıda ise yüzde 27,62 oldu. Kişisel enflasyonunuz, sepetinizde hangi kalemin ağır bastığına bağlı.
Birikim etkisi de büyük. İstanbulkart örneğinde yıllık artışlar tek tek makul görünse de yaklaşık 6,5 yılda ücret 13 katından fazla arttı.
"Yüzde 40" soyut kalabilir. "Geçen yıl 100 lira ödediğim şeye bugün 141 lira ödüyorum" cümlesi ise bütçe yaparken çok daha işe yarar. Rakamı kendi hayatınıza çevirmek için iyi bir başlangıç.
Cebimdeki Hayat'ın bir sonraki bölümünde başka gündelik kalemlerin izini süreceğiz. Yine resmi belgeyle, yine hesabıyla.
Yatırım tavsiyesi değildir.